Çocuğu ile ilgili bir konuda destek almak isteyen ebeveynlerin, randevu oluşturduktan sonra aklına gelen ilk sorulardan biri; ona ne söylemeliyim?
İster çocuk olsun ister yetişkin, bir danışanla kurulan ilişki psikoeğitimden sağlanacak faydanın birincil koşuludur. psikoeğitimler olarak birincil hedefimiz güvenli ve destekleyici bir ilişki kurmaktır. Bu ilişkiyi kurabilmek adına ilk görüşme oldukça önemlidir. Çocuk için alınan ilk randevuda psikoeğitimlerimiz hem çocuk hem ebeveynler ile ayrı ayrı veya beraber görüşerek sağlıklı bir değerlendirme yapmaya çalışırlar. Bu görüşme esnasında çocuğu ve aileyi tanımak adına gerekli envanterlerden yararlanır, birtakım sorular sorar ve çocukla oyun oynarlar. Çocuğa doğrudan sorulan sorular, bir şey çizmesi, yazması ya da okuması yönündeki psikoeğitimin istekleri, görüşmenin merkezinde çocuğun kendisi olduğunu anlamasına yeterlidir. Bu sebeple, görüşmeye gelmeden 1 gün önce çocuğa nasıl bir yere gidileceği, neden gidileceği ve orada neler yapılacağı hakkında bilgi verilmesi çocuğun ebeveyne olan güvenini tazeler. Ayrıca görüşme esnasında zihninde oluşabilecek olan belirsizliğin giderilmesine, kendini daha rahat hissetmesine yardımcı olur. Bu güvenli bir ilişkinin başlangıcı için oldukça kıymetlidir.
Çocuğun Yaşına ve Başvuru Nedenine Bağlı Olarak Yapılabilecek Açıklamalar
2 - 5 YAŞ (Okul Öncesi)
Bu yaş dönemi çocukları için detaylı bir açıklamaya gerek yoktur. Başvuru nedeninden bahsetmeniz gerekmez. Ona şöyle diyebilirsiniz:
“Yarın ismi ……. olan bir abla/abi ile tanışacaksın. …… abla/abi ile oyunlar oynayıp resim yapacaksın. Sen …… abla/abi ile oynarken biz de içerideki odada seni bekliyor olacağız. Oyun süresi bitince beraber evimize döneceğiz’
Aynı açıklamayı randevu günü yola çıkmadan “Bugün seninle bahsettiğim ablaya/abiye gidiyoruz….” şeklinde tekrar edebilirsiniz.
6 - 12 YAŞ
Bu yaş dönemindeki çocuk bir miktar daha uzun açıklamaları anlayabilecek bilişsel olgunluktadır. Ona şöyle diyebilirsiniz:
“Yarın seninle beraber bir abla/abi ile tanışmaya gideceğiz. Bu abla/abi seninle yaşıt, senden küçük veya senden büyük çocuklarla çalışan bir psikolog. Aileler ve çocukları çeşitli konularda yaşadığı zorluklar için onunla görüşüyor ve ondan destek alıyor. Abla/abi çocuklarla oyunlar oynuyor, çizimler yapıyor ve sohbet ediyor. Biz de seni daha iyi anlamak, sana yardımcı olabilmek için ondan destek almaya karar verdik. Oraya gittiğimizde abla/abi sana çeşitli sorular sorabilir, bazı etkinlikler yapmanı isteyebilir. Bu konuda ablaya/abiye ve bize yardımcı olmanı istiyorum. Orada 45 dakika kalacaksın (çocuğun yaşına ve bilişsel durumuna göre somut bir zaman göstergesi kullanabilirsiniz, örneğin yapboz yaptığın süre kadar orada kalacaksın) Sen ablayla/abiyle oyun oynar, çalışmalar yaparken biz içeride seni bekliyor olacağız.
Dilerseniz bu açıklamanın içerisinde başvuru nedeninizden de bahsedebilirsiniz.
“Yarın seninle beraber bir abla/abi ile tanışmaya gideceğiz. Bu abla/abi seninle yaşıt, senden küçük veya senden büyük çocuklarla çalışan bir psikolog. Aileler ve çocukları çeşitli konularda yaşadığı zorluklar için onunla görüşüyor ve ondan destek alıyor. Abla/abi çocuklarla oyunlar oynuyor, çizimler yapıyor ve sohbet ediyor. Biz de senin okula gitme konusunda zorlandığını fark ediyoruz. Seni daha iyi anlamak, sana yardımcı olabilmek için ondan destek almaya karar verdik. Oraya gittiğimizde abla/abi sana çeşitli sorular sorabilir, bazı etkinlikler yapmanı isteyebilir. Bu konuda ablaya/abiye ve bize yardımcı olmanı istiyorum. Orada 45 dakika kalacaksın (çocuğun yaşına ve bilişsel durumuna göre somut bir zaman göstergesi kullanabilirsiniz, örneğin yapboz yaptığın süre kadar orada kalacaksın) Sen ablayla/abiyle oyun oynar, çalışmalar yaparken biz içeride seni bekliyor olacağız.
Not: Çocuğun durumu kabullenmek istememesi olasıdır. Dolayısıyla onun için kabul edilmesi, üzerinde çalışılması zor bir konu olduğunu düşünüyorsanız birinci açıklamayı seçmenizi öneririz.
12 - 18 YAŞ (Ergenlik)
Ergenlik dönemindeki gençler genellikle çatışmaya meyilli bir yapıdadır. Onun bilişsel olgunluk düzeyinin henüz yetişkin gibi olmadığını, dönemsel birtakım başkaldırma eğilimlerinde olabileceğini unutmayın. Bu noktada psikoeğitime gelirken konu ne olursa olsun çocuğunuzun problemin merkezi olduğu mesajını vermemeniz önemlidir. Şöyle bir açıklama yararlı olacaktır:
“Anne baban olarak biz senin farklı, kimi zaman zorlayıcı bir dönemden geçtiğini görüyoruz. Seni anlamak, sana destek olmak istiyor ancak nasıl yapacağımızı kimi zaman bilemiyoruz. Bu konuda bir uzmandan destek almaya karar verdik. Amacımız seni anlamak olduğu için bu uzman seninle görüşmeler yapmak isteyecektir. Bu konuda senin de bize destek olmanı istiyoruz”
Başvuru nedeni, konuya, gencin genel tutumuna bağlı olarak açıklamaya uyarlanabilir. “Üniversite sınavı konusunda çok kaygılandığını, zorlandığını görüyoruz. Bu konuda bir uzman desteği almanın hepimize iyi geleceğini düşünüyoruz…” vb.
Dikkat Edilmesi Gereken Genel Unsurlar ve Öneriler
• Görüşmeye gelirken “Arkadaşımla tanışmaya gidiyoruz”, “Bir abla var seni merak ediyor, seninle tanışmak istiyor” gibi psikoeğitim ile yapılacak görüşmenin içeriğine uygun olmayan açıklamalar yerine yukarıdaki açıklamalardan yararlanabilirsiniz. Bu şekildeki bir açıklama, çocuğun ebeveyne olan güveninin sarsılması, psikoeğitim sürecine olumsuz bir algı ile başlaması gibi istenmeyen durumların önlenmesine yardımcı olacaktır.
• Psikologlar tıp doktoru değildir. Çocuğunuza doktora gittiğinizi söylemek yerine işi çocuklarla oyun oynamak, sohbet etmek, onlara ve ailelerine yardım etmek olan bir uzmana gideceğinizi söyleyebilirsiniz. Psikolog için “doktor abla, doktor teyze, doktor hanım” gibi hitaplar kullanmak yerine ….. abla/abi şeklinde hitap etmeyi tercih edebilirsiniz. Özellikle küçük yaş çocuklarının genellikle doktor deneyimleri pek olumlu olmadığından bu söylemler onlarda kaygıya neden olup, süreci olumsuz etkileyebilir.
• Psikoloğun herkes için olduğunu, birçok çocuk ve ailenin psikolog desteği aldığını anlatabilirsiniz. Bu, çocuğun sorunlu olduğuna dair bir algı oluşturmasını engellemek adına yardımcı olabilir. Evdeki problemli ve sorunlu kişi çocukmuş gibi bir tavır takınmaktan kaçınmanız da önemlidir. Aksine, yaşanan sorun için tüm aile üyelerinin destek alacağını belirtebilirsiniz. Eğer geçmişte bir uzmandan destek aldıysanız ve bu süreç size faydalı olduysa bunu çocuğunuzla paylaşabilirsiniz.
• psikoeğitimin çocukla geçirdiği vakti önemsediğini ve psikoeğitim odasındaki her şeyin psikoeğitim çocuk arasında kalacağını çocuğunuza anlatabilirsiniz.
• Psikoloğa gitme sürecini çocuklara anlatan çeşitli kitaplardan faydalanabilirsiniz.
• Psikoeğitimi asla bir disiplin merkezi ve tehdit aracı olarak kullanmamaya özen göstermeniz yararlı olacaktır.
• Randevu saatini çocuğunuzun yemek ve uyku saatlerini göz önüne alarak oluşturmanız yararlı olacaktır. Karşılanmamış fizyolojik ihtiyaçlar görüşmeden alınacak verimi düşürebilir.
• Çocuğunuza ait daha önce yapılmış bir değerlendirme raporu varsa randevuya geldiğinizde onu yanınızda bulundurmanız yararlı olacaktır.
• Randevunuz için ayrılan saatten en az 15 dakika önce merkezimizde olacak şekilde plan yapmanızı rica ederiz. Görüşme süresi 45 dakikadır. Psikoloğunuz seansa geç geldiğinde, görüşme sürenizi uzatarak 45 dakikayı tamamlar. Danışan seansa geç geldiğinde, psikolog görüşme süresine ekleme yapmaz ve önceden planlanmış olan zamanda bitirir.
• Randevunuz için ayrılan saatten en az 15 dakika önce merkezimizde olacak şekilde plan yapmanızı rica ederiz. Görüşme süresi 45 dakikadır. Psikoloğunuz seansa geç geldiğinde, görüşme sürenizi uzatarak 45 dakikayı tamamlar. Danışan seansa geç geldiğinde, psikolog görüşme süresine ekleme yapmaz ve önceden planlanmış olan zamanda bitirir.
• Kendinize ait önceki değerlendirme sonuçlarınızı yanınızda getirmeniz yararlı olacaktır.