ANOREKSİYA NERVOZA
• Zayıf bir vücuda sahip olma isteği ve kilo alma- şişmanlama korkusuyla karakterize bir yeme bozukluğudur.
• Bu kişiler yaş, cinsiyet ve gelişim dönemine göre belirgin bir biçimde düşük vücut ağırlığına sahiptirler.
• Bu kişiler düşük beden ağırlığına sahip olmalarına rağmen besin alımını aşırı kısıtlama ve sürekli olarak kilo almayı güçleştiren davranışlar (kendini kusturma, laksatif- diüretik kullanımı, yoğun egzersiz vb.) sergilemektedir.
• Bu kişilerin beden algıları oldukça bozuktur. Kişinin kendini değerlendirmelerinde vücut ağırlığı ve biçimi ön plandadır.
• Anoreksiya Nervoza erkeklere oranla kadınlarda 10 kat daha fazla görülmektedir.
• Bu kişiler kalori hesaplama, sık sık tartılma, yemekleri çok küçük parçalara ayırma gibi çeşitli davranışlar geliştirirler.
• Özellikle karbonhidrat ve yağ içeren besinler başta olmakla birlikte besin alımını ciddi düzeyde kısıtlarlar.
• Ayna karşısında çok fazla vakit geçirebilirler, kilo alıp almadıkları konusuyla aşırı meşguldürler.
• Zayıflıklarının tehlikeli bir boyutta olduğunun farkına varamazlar.
• Anoreksiya nervozanın besin alımının aşırı kısıtlanması, diyet ve aşırı egzersizin yer aldığı kısıtlayıcı tip ve tıkınırcasına yiyip çıkarma dönemlerinin yer aldığı tıkınırcasına yeme/çıkarma tipi olmak üzere 2 alt tipi mevcuttur.
BULİMİYA NERVOZA
Bulimiya Nervozada kişiler kısa bir süre içinde yüksek kalorili besinleri, çoğu kişinin yiyebileceğinden çok daha fazla miktarlarda tüketirler.
Bulimiya Nervoza beden ağırlığını kontrol etmeyi amaçlayan davranışlar içermektedir ancak Anoreksiya Nervozadan farklı olarak bu kişilerin beden ağırlıkları normal veya normalin üzerindedir.
Bulimiya Nervozada durdurulamayan yeme atakları görülmektedir. Yemeyle ilgili denetimin kalktığı duyumu vardır.
Tüm bunlara ek olarak bu kişilerde kilo alımını engellemek amacıyla kendini kusturma, laksatif ve diüretik kullanımı, aşırı egzersiz yapma gibi ödünleyici davranışlar gözlenir.
Kişilerin uyguladığı yeme kısıtlamaları, tıkınırcasına yeme davranışına yol açabilmekte ve tıkınma davranışından rahatsızlık ve suçluluk duyan kişi kendini kusturma davranışına başvurabilmektedir.
Tıkınırcasına yeme davranışı kısa süreli rahatlık duygusu yaratmakla birlikte sonrasında şişmanlama korkusu ve çok fazla besin tüketme suçluluğu nedeniyle laksatif- diüretik kullanımı ve kendini kusturmaya yol açmaktadır. Bunun sonucunda ortaya çıkan gergin ve depresif ruh hali yeni yeme ataklarını tetikleyerek kısır bir döngü oluşmasına neden olmaktadır.
Kişinin özsaygısını beden ağırlığı ve vücut şekli belirler.
Bulimiya Nervoza;
• Yineleyen tıkınırcasına yeme davranışları
• Çoğu insanın yiyebileceğinden çok daha fazla miktarda yiyeceği kısa bir süre içinde tüketme
• Tıkınırcasına yeme anında yeme kontrolünün kalktığı hissi
• Kilo almaktan kaçınmak için kendini kusturma, ilaç kullanımı, aşırı egzersiz yapma gibi davranışlar
• Kendini vücut biçimi ve ağırlığı doğrultusunda değerlendirme
ile karakterizedir.
TIKINIRCASINA YEME BOZUKLUĞU
Bireyin belli bir zaman diliminde ve benzer koşullarda birçok kişinin yiyebileceği miktardan çok daha fazla miktarda yiyeceği kısa bir süre içerisinde tükettiği, yeme davranışı üzerinde kontrol sağlayamadığı ve bu kontrolsüz ve aşırı yeme davranışının tekrarlanmasıyla ilişkili bir yeme bozukluğudur. Kilo alımını engellemek için herhangi bir ödünleyici davranış gözlenmez. Bu kişiler çok fazla yediklerinden utandıkları için yalnız yemek yeme eğilimi gösterebilirler.
Tıkınırcasına yeme dönemlerinde,
1. Yeme sonrası kendinden tiksinme, çökkünlük yaşama ya da suçluluk duyma
2. Açlık hissi duymuyorken aşırı miktarlarda yeme
3. Rahatsızlık verecek düzeyde tokluk hissedinceye kadar yeme
4. Ne kadar yediğinden utandığı için yalnızken yeme
5. Alışılanın çok üstünde bir hızla yeme
görülebilir.
YEME BOZUKLUKLARINDA PSİKOEĞİTİM
• Yeme bozukluklarında bakım uzun ve zahmetlidir. Danışmanlık yeme bozukluklarının bakım edilmesinde vazgeçilmez unsurdur.
• Yeme bozukluklarının çözümlerinde, multidisipliner bir ekip çalışması ile mümkündür.
• Yeme bozukluklarında bakım amaçları normal ve sağlıklı bir vücut kilosu elde etmek, anormal yeme davranışları üzerinde kontrol sağlamak ve tekrarlamayı önlemek olarak sıralanabilir.
YEME BOZUKLUKLARININ PSİKOEĞİTİMİNDE BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI PSİKOEĞİTİM
Yapılan çalışmalar Bulimiya Nervoza ve Tıkınırcasına Yeme Bozukluğunda en çok Bilişsel Davranışçı Danışmanlığın (BDT) etkili olduğunu göstermektedir. BDT, Anoreksiya Nervozada ise Aile Tabanlı Danışmanlıktan sonra oldukça etkili bir yöntem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bilişsel Davranışçı Danışmanlık, yeme bozukluğu semptomlarını iyileştirme açısından diğer danışmanlıklara göre daha etkili bir danışmanlık yöntemidir. Altta yatan bilişsel süreçlere odaklanması, yeme ataklarına neden olan durumların tespit edilmesi, olumsuz düşüncelerin tespit edilerek bu düşüncelerin daha işlevsel olanlarla yer değiştirilmesi, katı diyetler yerine sağlıklı yeme programlarının düzenlenmesi ve yeme davranışlarının bozulmasına neden olan olumsuz durumlarla baş etme stratejileri kazandırması açısından diğer danışmanlıklardan ayrılmakta ve etkili bir bakım sunmaktadır.
YEME BOZUKLUKLARINDA PSİKOEĞİTİM NEDEN ÖNEMLİDİR? NASIL İYİLEŞMEYİ SAĞLAR?
Yeme bozuklukları birçok farklı nedenin bir araya gelmesi sonucunda ortaya çıkan karmaşık ve bireylerin yaşamlarını oldukça olumsuz etkileyen bozukluklardır. Genellikle psikolojik sorunlarla bağlantılı olarak ortaya çıkar ve profesyonel destek alınması yeme bozuklukları bakımı için çok önemlidir.
Yeme bozuklukları danışmanlığında danışanların,
• Yeme alışkanlıkları,
• Yeme ve kilo alma konusundaki endişeleri,
• Yeme bozukluklarının yaşamları üzerindeki etkileri,
• Yeme bozuklukları ile nasıl başa çıkabilecekleri konularına yoğunlaşılır.
Yeme bozuklukları danışmanlığında, danışanın fiziksel, davranışsal ve duygusal ihtiyaçlarına odaklanılır.
Danışmanlığın amacı, danışanın olumlu beden algısı geliştirmesine yardımcı olmak ve sağlıklı bir beslenme düzeninin oluşturulmasını sağlamaktır. Tüm bunlara ek olarak, danışanın yaşamının diğer alanlarındaki problem çözme ve başa çıkma becerilerinin geliştirilmesine yardımcı olmak hedeflenir.
Unutulmamalıdır ki yeme bozukluklarının bakımı mümkündür ve profesyonel destek almak sürecin olumlu ilerlemesi için vazgeçilmezdir.